IVF is de afkorting voor in vitro fertilisatie. Dit betekent dat de bevruchting (fertilisatie) buiten het lichaam (in vitro) plaatsvindt.
Het IVF traject bestaat uit verschillende fases
- Stimulatie
- Zaadopwerking
- Follikelpunctie
- Inseminatie
- Bevruchtingscontrole
- Embryokweek
- Embryoterugplaatsing
- Embryo cryopreservatie
Stimulatie
Om de kans op bevruchting en zwangerschap te vergroten, wordt geprobeerd meerdere eicellen te verkrijgen. In een natuurlijke cyclus wordt meestal één eicel per maand geovuleerd. Met behulp van hormonen worden de eierstok(ken) gestimuleerd om meerdere follikels (waar de eicellen inzitten) te laten groeien. Zo kunnen er bij de punctie (follikelaspiratie) meerdere eicellen worden verkregen. Dit kan met een lang (agonisten) of kort (antagonisten) stimulatieschema. De groei van de follikels wordt door middel van echomonitoring gevolgd. Op het moment dat de follikels groot genoeg zijn, wordt de follikelpunctie gepland.
Follikelaspiratie (punctie)
Meestal vindt de punctie 36 uur na de ovulatietrigger (hCG-injectie) plaats. Met een vaginale echo worden de follikels in beeld gebracht, waarna ze met een speciale naald worden aangeprikt en leeggezogen. Het follikelvocht gaat naar het laboratorium, waar onder de microscoop bekeken wordt hoeveel eicellen geoogst zijn.
Zaadopwerking
Ondertussen wordt het zaad dat (meestal) door masturbatie is geproduceerd, in het laboratorium bewerkt. Hierbij wordt het zaad gewassen en behandeld, zodat de best bewegende zaadcellen overblijven voor inseminatie.
Inseminatie
De zaadcellen worden in een kweekschaaltje samengebracht met de eicellen (inseminatie) zodat ze naar de eicellen toe kunnen zwemmen. Om een goede kans op bevruchting te geven, moet de concentratie beweeglijke zaadcellen wel hoog genoeg zijn. Wanneer na bewerking niet genoeg goed bewegende zaadcellen overblijven, wordt meestal voor ICSI (een andere laboratoriummethode) gekozen. Na inseminatie wordt het kweekschaaltje in een incubator geplaatst, waarin optimale omstandigheden worden nagebootst voor bevruchting en verdere ontwikkeling.
Bevruchtingscontrole
Ongeveer 17 uur na de inseminatie wordt bekeken of de eicellen zijn bevrucht. Tot dat moment zijn er nog steuncellen (cumulus) om de eicellen heen die bij IVF belangrijk zijn voor de bevruchting. Deze worden verwijderd om de eicellen goed te kunnen beoordelen. Bij een goede bevruchting zijn er twee voorkernen (pronucleï) zichtbaar waar DNA in zit: één afkomstig van de eicel en één van de zaadcel. Als er geen, één of meer dan twee voorkernen zichtbaar zijn, is de bevruchting niet goed verlopen.
Embryokweek
De bevruchte eicellen, ook wel zygoten genoemd, worden terug in de incubator geplaatst om zich verder tot embryo’s te ontwikkelen. Bij gebruik van een Time-Lapse incubator wordt meerdere malen per uur een foto van de embryo’s gemaakt, zodat de ontwikkeling nauwkeurig via een computer gevolgd kan worden. In laboratoria die geen gebruik maken van een Time-lapse incubator worden de embryo’s op specifieke momenten (dagen) kortdurend uit de incubator gehaald en onder de microscoop beoordeeld.
Embryoterugplaatsing
Afhankelijk van de kliniek vindt de embryoterugplaatsing na drie tot vijf dagen plaats. Op dag drie bestaan embryo’s meestal uit ongeveer acht cellen. Op dag vier bereiken ze het morulastadium, waarbij compactie optreedt. Op dag vijf is een deel van de embryo’s doorontwikkeld tot het blastocystestadium. Niet alle embryo’s bereiken dit stadium, wat normaal is, omdat het een lastige stap is in de ontwikkeling. De kwaliteit van embryo’s wordt beoordeeld op basis van hun ontwikkeling en uiterlijk (morfologie). Het embryo met de beste kwaliteitsscore wordt teruggeplaatst.
Embryocryopreservatie
Embryo’s van goede kwaliteit die niet direct worden teruggeplaatst, kunnen worden ingevroren (cryopreservatie) met een speciale bevriesmethode die vitrificatie heet. Ze worden daarna bewaard in vloeibare stikstof en kunnen later, na een ontdooiing, in een andere cyclus worden teruggeplaatst.